Πανεπιστήμιο Κρήτης ,Τμήμα παιδαγωγικής ψυχολογίας , Ρέθυμνο 2013

Ο Βασίλης Πολιτάκης σαν επιστημονικός συνεργάτης του πανεπιστημίου

και της απόφοιτης ειδικής αγωγής  Ειρήνης Μποτονάκη ( η οποία είχε την υπευθυνότητα του προγράμματος)

εκπαίδευσε παιδιά με μερική και ολική τύφλωση ( 8 έως 18 ετών)

και οργάνωσε κοινές δράσεις με βλέποντες μαθητές του 36ου σχολείου Ηρακλείου

συμμετέχοντας στο ακόλουθο εκπαιδευτικό πρόγραμμα .

Η όλη διαδικασία κρίθηκε αρκετά ικανοποιητική ώστε να παρουσιαστεί στους φοιτητές του πανεπιστημίου.

Πρόγραμμα «Ο κόσμος μέσα από τα μάτια μου»:

Σύντομη Περιγραφή Προγράμματος

“Το κοινωνικό πρόγραμμα ένταξης δημιουργήθηκε για παιδιά με προβλήματα όρασης με στόχο την ανάπτυξη σχέσεων στο σχολικό και κοινοτικό περιβάλλον.

Κυρίαρχος ρόλος του προγράμματος ήταν να βοηθήσουμε τα παιδιά να εκφραστούν ελεύθερα χωρίς το φόβο της κριτικής και να τονιστεί η σημασία του σεβασμού της διαφορετικότητας.

Επιπλέον σκοπός του προγράμματος ήταν η προώθηση μιας νέας μεθόδου συνεργασίας όπου η μάθηση γίνεται μέσα από τη διαφορετικότητα.

Μέσα από αυτή τη μέθοδο δημιουργήθηκε ένα παιχνίδι/δραστηριότητα που να μπορούν να συμμετέχουν βλέποντες και μη βλέποντες μαθητές αλλά και τα υπόλοιπα μέλη της κοινότητας. Το παιχνίδι έχει δημιουργηθεί από τους ίδιους τους μαθητές, με ή χωρίς προβλήματα όρασης, και έχει ως θέμα του την ιστορία του Ερωτόκριτου.

Με την συνεργασία

Παγκρήτιος Σύλλογος γονέων και φίλων παιδιών τυφλών και με μειωμένη όραση προσχολικής και σχολικής ηλικίας .

Με την εποπτεία

Του Τομέα Παιδαγωγικής Ψυχολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Υπεύθυνος καθηγητής: Ηλίας Ε. Κουρκουτας

Οργάνωση και Δράσεις

Το πρόγραμμα « Ο κόσμος μέσα από τα μάτια μου» πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στο Ηράκλειο Κρήτης το έτος 2013-2014. Αφορούσε μαθητές με ή χωρίς προβλήματα όρασης διαφόρων ηλικιών από το δημοτικό μέχρι και το λύκειο. Συγκεκριμένα, συνεργάστηκαν δύο τμήματα της έκτης τάξης δημοτικού σχολείου (50 μαθητές) και μια ομάδα 5 μαθητών του Παγκρήτιου Συλλόγου Γονέων και Φίλων παιδιών τυφλών ή με μειωμένη όραση προσχολικής και σχολικής ηλικίας. Η συνεργασία των δύο ομάδων περιελάμβανε κοινές δράσεις (μαθήματα κεραμικής, βιωματικά σεμινάρια, σχολικές και εξωσχολικές πρόβες) με σκοπό την δημιουργία δραστηριοτήτων και ενός παιχνιδιού με θέμα τον «Ερωτόκριτο» του Β. Κορνάρου.

Η θεματική ενότητα του «Ερωτόκριτου» επιλέχθηκε από τους συνεργαζόμενους εκπαιδευτικούς του δημοτικού σχολείου ως ετήσιο πρόγραμμα για του μαθητές της έκτης τάξης του σχολείου. Συνεργασία των μαθητών με προβλήματα όρασης πάνω στο συγκεκριμένο θέμα προέκυψε μετά.

Συναντήσεις με τους γονείς και τα σχολεία των παιδιών με προβλήματα όρασης

Αρχικά, ένα από τα αρχικά βήματα του προγράμματος ήταν να ενημερωθούν οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς των μαθητών για την έναρξη του προγράμματος. Προαπαιτούμενο άλλωστε ζητούμενο ήταν η συγκατάθεση των γονέων για τη συμμετοχή κάθε παιδιού στο πρόγραμμα, καθώς οι μαθητές που συμμετέχουν αφιέρωσαν αρκετό από τον προσωπικό τους χρόνο.

Συνεργασία και επίβλεψη από επαγγελματίες και καθηγητές

Δεύτερο βήμα αποτέλεσε η επικύρωση συνεργασίας και επίβλεψης από σχετικούς επαγγελματίες όπως η κ. Χαρά Κλινάκη, καθηγήτρια κινητικότητας και προσανατολισμού και εκμάθησης βασικών δεξιοτήτων τυφλών ατόμων καθώς και ο κ. Ηλίας Κουρκούτας, διευθυντής τομέα Παιδαγωγικής Ψυχολογίας του ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Κρήτης. Τέλος στο πρόγραμμα απασχολήθηκε εθελοντικά η κ. Μαρία Μαράκη, ειδική παιδαγωγός.

Μαθήματα Κεραμικής

Επιλέχθηκε αρχικά η κεραμική τέχνη ως μέσο το οποίο θα ένωνε τις δύο ομάδες για τη δημιουργία του παιχνιδιού του «Ερωτόκριτου».

Ι) Οι μαθητές με προβλήματα όρασης, οι οποίοι δεν είχαν ξανά ασχοληθεί με την συγκεκριμένη μορφή τέχνης, χρειάστηκαν περίπου 10 μαθήματα σε εργαστήρι κεραμικής προκειμένου να εξ οικειωθούν με τη φύση του πηλού και να μάθουν να κατασκευάζουν αντικείμενα και φιγούρες από το συγκεκριμένο υλικό.

Ενδεικτικά μαθήματα στο εργαστήριο ήταν τα εξής:

1ο μάθημα: γνωριμία με τον πηλό (η φύση του υλικού)

2ο μάθημα: γνωριμία με τον πηλό ( προσμίξεις φυσικών πηλών, καμίνια, πειράματα)

3ο μάθημα: μηχανισμός και φύση της φυλλιέρας, πρώτες κατασκευές

4ο- 6ο μάθημα: εξοικείωση με βασικές γεωμετρικές έννοιες και ασκήσεις συντονισμού χεριών

7ο μάθημα: εφαρμογή- εξάσκηση πάνω σε γεωμετρικές έννοιες

8ο-9ο μάθημα: εξάσκηση στην κατασκευή αντικειμένων χωρίς συγκεκριμένο γεωμετρικό σχήμα

10ο μάθημα: κατασκευή τριγώνου χωρίς όραση.

ΙΙ) Η ομάδα του 36ου δημοτικού σχολείου επισκέφτηκε το εργαστήριο δύο φορές για σχετική επιμόρφωση πάνω σε θέματα κατασκευής αντικειμένων από πηλό.

ΙΙΙ) Οι ομάδα των μαθητών του συλλόγου και του 36ου δημοτικού σχολείου επισκέφθηκε από κοινού το εργαστήριο δύο φορές κατά τις οποίες ακολουθήθηκε μια εναλλακτική μέθοδος κατασκευής αντικειμένων όπου οι μαθητές με προβλήματα όρασης βοήθησαν τους συμμαθητές τους να κατασκευάσουν αντικείμενα έχοντας δεμένα τα μάτια. Η συνεργασία και η εμπιστοσύνη που είχαν μεταξύ τους όλοι οι μαθητές ήταν ιδιαίτερα εμφανής.

Βιωματικά σεμινάρια από την κ. Χαρά Κλινάκη

Προτού έρθουν σε επαφή οι μαθητές χωρίς προβλήματα όρασης με τους μαθητές με προβλήματα όρασης διεξήχθη βιωματικό σεμινάριο «Προσεγγίζοντας το διαφορετικό» στο 36ο δημοτικό σχολείο έτσι ώστε οι μαθητές να ενημερωθούν για τα προβλήματα όρασης και πως μπορούν να συμπεριφερθούν όταν συναντήσουν άτομα που έχουν τέτοια προβλήματα όρασης. Έτσι οι μαθητές όταν συναντήθηκαν με τα παιδιά του συλλόγου είχαν προετοιμαστεί πώς να συμπεριφερθούν στους συμμαθητές τους.

Η συμβολή της κ. Κλινάκη όμως απεδείχθη σημαντικής σημασίας καθώς προετοίμασε κατάλληλα τη διαρρύθμιση του χώρου του εργαστήριου αλλά και τους εθελοντές εκπαιδευτικούς ως προς τον τρόπο που πρέπει να δίνονται οι οδηγίες σε ένα άτομο με πρόβλημα όρασης.

Συναντήσεις στο 36ο δημοτικο σχολείο

Οι συναντήσεις στο 36ο δημοτικό σχολείο ήταν άλλος ένας παράγοντας που συνετέλεσε στην καλύτερη κοινωνικοποίηση των μαθητών και στην καλύτερη γνωριμία μεταξύ τους. Οι επισκέψεις στο 36ο δημοτικό σχολείο ήταν 2 και ήταν απαραίτητες προκειμένου να ολοκληρωθεί το παιχνίδι με θέμα τον «Ερωτόκριτο», τις φυγούρες του οποίου είχαν φτιάξει οι μαθητές στο εργαστήριο.

Άλλες δράσεις του προγράμματος

Κατά τη διάρκεια του προγράμματος ήταν έντονο το στοιχείο της ποικιλίας δράσεων αλλά και συμμετεχόντων ενηλίκων εθελοντών, όπου ο καθένας συνέβαλε με το δικό του τρόπο στην εξέλιξη του προγράμματος όπως, μουσικά απογεύματα στο εργαστήριο, αποκριάτικες μεταμφιέσεις, μουσικές επιδείξεις από τους μαθητές με προβλήματα όρασης και τέλος εκδρομή στη φύση για συλλογή και επεξεργασία πηλού.

Συναντήσεις μεταξύ των εκπαιδευτικών- κεραμίστα- συντονίστριας

Οι συναντήσεις μεταξύ των διοργανωτών του προγράμματος, δηλαδή των εκπαιδευτικών του 36ου δημοτικού σχολείου( Διονύση Αναγνωστόπουλου και Γιάννη Σπανάκη ), κεραμίστα και συντονίστριας, ήταν αρκετές και πολύωρες για την όσο το δυνατόν καλύτερη οργάνωση και προετοιμασία των επόμενων βημάτων.

Αποτελέσματα- Μελλοντικές εφαρμογές προγράμματος

Τα αποτελέσματα του προγράμματος ήταν κάτι παραπάνω από ικανοποιητικά καθώς όχι μόνο οι μαθητές κατάφεραν να δημιουργήσουν βαθιές φιλίες και να αποκτήσουν ποικίλες γνώσεις μεγάλου εύρους αλλά σε μικρό χρονικό διάστημα κατάφεραν να κατασκευάσουν αντικείμενα από πηλό με ιδιαίτερη δεξιοτεχνία, να δημιουργήσουν τα ίδια ένα παιχνίδι/ δραστηριότητα που να μπορούν να παίξουν άτομα με δεμένα μάτια και άτομα με προβλήματα όρασης. Επιπλέον, περίπου στα 10 άτομα (εκπαιδευτικοί, παιδαγωγοί, μουσικοί, φοιτητές) κατάφεραν να απομυθοποιήσουν την τυφλότητα και τα προβλήματα όρασης , να ενημερωθούν για τη σωστή συμπεριφορά απέναντι σε ένα άτομο με προβλήματα όρασης.

Γι, αυτό τον λόγο κρίνεται απαραίτητη η δημιουργία μιας ιστοσελίδας και ενός ηλεκτρονικού εγχειριδίου ώστε να μπορούν περισσότεροι εκπαιδευτικοί και φοιτητές να ενημερωθούν και να πραγματοποιήσουν ένα αντίστοιχο εγχείρημα στην τάξη τους. Οι συντελεστές και διοργανωτές του προγράμματος της πιλοτικής εφαρμογής είναι στη διάθεση τους κάθε ενδιαφερόμενου εκπαιδευτικού για την καθοδήγηση και την εποπτεία κάθε μελλοντικής δράσης ώστε να διεξαχθεί με επιτυχία.

Συγκεκριμένα για θέματα που αφορούν την κεραμική και την εκπαίδευση των μαθητών πάνω στο πηλό, μπορούν να επικοινωνούν με τον κ. Βασίλη Πολιτάκη. Με θέματα που αφορούν την συνεργασία με τα σχολεία και τις κοινές εκπαιδευτικές δράσεις μπορούν να επικοινωνούν με την διαχειρίστρια της ιστοσελίδας την παιδαγωγό Ειρήνη Μποτονάκη.

Επιπλέον, επιδιώκεται η συνεργασία με τον Φάρο Τυφλών και το ΚΕΑΤ για να επεκταθεί η εφαρμογή του προγράμματος ή να δημιουργηθούν εναλλακτικές μορφές του προγράμματος σε μεγαλύτερη κλίμακα με στόχο την ενημέρωση περισσότερων εκπαιδευτικών, φοιτητών και μαθητών με θέματα τυφλότητας αλλά και προώθηση της συνεργασία τους με μαθητές με προβλήματα όρασης. Τα απτικά έργα των μαθητών μπορούν να εκτεθούν στο Μουσείο Αφής στην Αθήνα.”

Παρουσίαση του προγράμματος από την Ειρήνη Μποτονάκη